Elea Okulu'nun kurucusu olan Parmenides, felsefe tarihinde ontolojinin (varlık bilim) babası kabul edilir. Onun felsefesi rasyonalizmin en saf hallerinden biridir.

Ona göre duyularımız bizi yanıltır; duyularla algıladığımız değişim, çokluk ve hareket yalnızca bir illüzyondur. Gerçeklik ise tektir, bölünemez, hareketsiz ve ebedidir.

"Varlık vardır, yokluk yoktur" önermesiyle, yokluğun düşünülemeyeceğini çünkü düşüncenin mutlaka bir varlığa yönelmesi gerektiğini savunur. Mantıksal çıkarımı duyusal gözlemin üzerine koyarak, Batı düşüncesinde 'özdeşlik ilkesinin' temellerini atmıştır.

Parmenides'in tam zıttı bir noktada duran Efesli Herakleitos, evreni sürekli bir oluş ve akış olarak tanımlar. "Panta Rhei" (Her şey akar) ilkesiyle evrendeki her şeyin bir nehir gibi sürekli değiştiğini savunur.

Ancak bu değişim kaotik değildir; evrensel bir akıl olan Logos tarafından düzenlenir. Çatışma ve karşıtlıkların birliği, evrendeki uyumun kaynağıdır.

Arkheyi (ilk maddeyi) ateş olarak belirlemesi, ateşin hem yakıcı hem de dönüştürücü doğasından kaynaklanır. Diyalektik düşüncenin tohumlarını atan filozof, dinamik bir evren modeli sunmuştur.

Sokrates'in öğrencisi olan Platon, felsefeyi devasa bir sisteme dönüştüren isimdir. Onun felsefesinin kalbi İdealar Kuramı'dır.

Bu kurama göre içinde yaşadığımız duyular dünyası, gerçekliğin yalnızca kusurlu ve gelip geçici bir kopyasıdır (gölgesidir). Asıl gerçeklik ise sadece akılla kavranabilen, değişmez ve ebedi olan 'İdealar' dünyasındadır.

Siyaset felsefesinde ideal bir devletin ancak 'Filozof Krallar' tarafından yönetilmesi gerektiğini savunur. Akademi'yi kurarak Batı dünyasının ilk üniversitesinin temelini atmıştır.

Platon'un öğrencisi ve Büyük İskender'in hocası olan Aristoteles, gerçekliği hocası gibi göklerde değil, yeryüzünde aramıştır. Bilimlerin sınıflandırılmasını yapmış ve mantığın kurallarını (Kıyas) sistematize etmiştir.

Madde ve Form (Hylomorphism) teorisiyle, bir nesnenin özünün ancak o maddenin içinde saklı olan formla gerçekleşebileceğini savunmuştur.

Ahlak felsefesinde 'Altın Orta' ilkesini geliştirerek, erdemin iki aşırılık arasındaki ölçülü denge olduğunu iddia etmiştir. Metafizikten biyolojiye kadar uzanan geniş çalışma alanıyla, 2000 yıl boyunca Batı düşünce dünyasının mutlak otoritesi olmuştur.

Modern felsefenin babası sayılan Descartes, rasyonalizmin kurucusudur. Her şeyden şüphe ederek başlanan felsefede, sarsılmaz bir temel arayışına girmiştir.

Metodik Şüphe adını verdiği bu süreçte, duyularından, bedeninden ve hatta dış dünyadan şüphe ederken; 'şüphe eden bir bilincin varlığından' asla şüphe edilemeyeceğini keşfetmiştir.

Zihin ve beden arasındaki keskin ayrımı (Düalizm) ortaya koyarak, insanı düşünen bir töz (Res Cogitans) olarak tanımlamıştır. Bu yaklaşım, özne merkezli modern felsefenin ve modern bilimsel metodolojinin çıkış noktası olmuştur.

Kant, felsefe tarihinde 'Kopernik Devrimi' yaparak akılcılık (rasyonalizm) ile deneyciliği (empirizm) Kritisizm çatısı altında sentezlemiştir.

Ona göre bilgimiz deneyle başlar ancak deneyden doğmaz; zihnimizin doğuştan getirdiği kategoriler (zaman, uzay, nedensellik vb.) dış dünyadan gelen ham veriyi işleyerek bilgi haline getirir.

Ahlak alanında ise eylemin sonucuna değil, niyetine ve evrensel ödeve odaklanan Kategorik İmperatif (Koşulsuz Buyruk) kavramını geliştirmiştir. "Öyle davran ki, eyleminin ilkesi genel bir yasa olsun" diyerek ahlakın rasyonel ve evrensel temelini kurmuştur.

Nietzsche, 19. yüzyılın en sarsıcı düşünürüdür. Geleneksel Hristiyan ahlakını 'köle ahlakı' olarak niteleyip reddetmiş, tüm değerlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.

"Tanrı öldü" ilanıyla, metafizik temellerin çöktüğünü ve insanın artık kendi anlamını yaratmak zorunda olduğunu vurgulamıştır.

Onun felsefesinin amacı, insanın kendi sınırlarını aşarak Üstinsan (Übermensch) seviyesine ulaşmasıdır. Güç istenci kavramıyla, evrendeki temel itici gücün hayatta kalmak değil, kendini aşmak ve genişletmek olduğunu iddia etmiştir.

Varoluşçuluğun en popüler ismi olan Sartre, insanın özgürlüğünü merkeze alır. Ona göre diğer varlıkların aksine 'Varoluş özden önce gelir.'

Bir kalem üretilmeden önce tasarımı bellidir (özü önce gelir), ancak insan önce dünyaya fırlatılır (var olur) ve sonra kendi seçimleriyle kendi özünü inşa eder.

Bu durum, insanı mutlak bir sorumlulukla baş başa bırakır. Seçim yapmamak bile bir seçimdir. İnsan 'özgürlüğe mahkumdur' çünkü kendi özünü yaratırken tüm insanlık adına bir değer belirlemiş olur.

Türkiye'nin ve dünyanın önde gelen etik ve insan hakları felsefecisidir. Kuçuradi'nin felsefesi, 'değer' kavramını soyut bir tartışmadan çıkarıp antropolojik ve pratik bir zemine oturtur.

Ona göre değerler, insanın antropolojik özelliklerinden kaynaklanan evrensel sabitlerdir. İnsan Hakları'nı, insanın değerinin bilgisi olarak tanımlar.

Her tekil durumda doğru eylemin ancak 'etik bir kişi' tarafından gerçekleştirilebileceğini savunur. Bu yaklaşım, ahlak felsefesini soyutluktan kurtararak günlük hayata taşımaktadır.

Sorbonne'da doktora yapan ilk Türk olan Topçu, Hareket Felsefesi ve İsyan Ahlakı kavramlarıyla tanınır.

Onun isyanı, Batılı anlamda bir yıkıcılık değil; insanın kendi nefsine, hırslarına ve maddiyata karşı çıkarak Allah'a ve maneviyata yönelmesidir.

Anadolu coğrafyasının ruhunu felsefi bir temele oturtmaya çalışmış, eylemi (hareketi) bir ibadet ve sorumluluk bilinci olarak görmüştür. Doğu düşüncesiyle Batı felsefesini harmanlayan bu yaklaşım, Türk düşünce geleneğine özgün bir katkıdır.